Lăng Minh Mạng

Việc điều tra khảo cổ học tại cố đô Huế từ 1999 đến nay đã phát hiện nhiều điều mà sử sách chưa hề đề cập. Chẳng hạn lăng Minh Mạng trước kia nằm trên đồi chứ không ở vào địa thế bằng phẳng như hiện nay. Hay tại đây từng tồn tại một hệ thống vườn hoa mà sử sách không nói đến...

Tháng 2 vừa qua, qua điều tra thám sát ở lăng Minh Mạng trên diện tích gần 10.000 m2 và lăng Thiệu Trị (diện tích 8.000 m2), các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều tư liệu mới như nghệ thuật sành sứ ở Tả, Hữu Tùng Phòng, Linh Phương Các... Tuy nhiên, việc khảm và úp sành sứ ở đây được thực hiện theo từng mảng thô, không trang trí theo đề tài, bố cục không chặt chẽ và không theo một mô tuýp nào. So sánh tổng quan các lối kiến trúc dưới triều Nguyễn cho thấy, nếu như lăng Khải Định là đỉnh cao thì lăng Minh Mạng mới nằm trong giai đoạn khởi thủy.

 Trong quá trình thám sát, các nhà khảo cổ đã tìm thấy vết tích con đường dẫn vào lăng Minh Mạng và gia cố chân nền cũng như các con rồng đá, bậc cấp nằm chìm ở cốt 70-80 cm. Qua đó cho thấy con đường dẫn vào lăng đã bị bồi lấp bởi phù sa của sông Hương. Từ những bằng chứng này, các nhà khảo cổ cho rằng lăng Minh Mạng trước đây được đặt trên một ngọn đồi chứ không ở vào địa thế bằng phẳng như hiện nay.

 Điều đáng ngạc nhiên hơn cả là cũng tại lăng Minh Mạng, một hệ thống vườn hoa (trước bình phong tiền án) đã xuất lộ dưới độ sâu gần 1 m. Đây là điều chưa được nhắc đến trong sử sách. Hệ thống tường hoa khá dài, xếp đặt đẹp và được gắn kết bằng vữa hàu, ở phía ngoài có lớp vữa đen chống thấm rất chắc. Dùng búa gõ thử, lớp vữa không vỡ, chỉ có lớp gạch ở trong bong lóc do chấn động.

 Khi tiếp tục bóc lớp đất ở phía ngoài hệ thống tường hoa, dấu tích của hai lối kiến trúc đối xứng nhau cũng đã xuất lộ. Đây được xem là điều chưa hề nói đến trong sử sách. Công trình kiến trúc này có chiều dài 16 m, rộng 11-12 m, móng được xây quy chuẩn bằng gạch vồ, gia cố nền móng bằng đá gan gà (đá Minh Mạng). Hệ thống chân táng của kiến trúc khá dày nhưng tường xây lại mỏng. Theo ghi nhận của các nhà khảo cổ học thì thường các lối kiến trúc khác chỉ có thể quay mặt vào đường thần đạo hoặc quay cùng một hướng với lăng thì các bậc cấp của công trình lại quay mặt hướng vào lăng, đối diện với vua, điều vốn dĩ rất tối kỵ.

 Các nhà khảo cổ cũng không thể nói đây là kiến trúc có trước thời Minh Mạng. Bởi lẽ qua điều tra thám sát khảo cổ học, gạch được xây dựng là gạch thời Minh Mạng chứ không phải thời Gia Long. Tuy nhiên, đây là kiến trúc gì, có vai trò như thế nào và tại sao bị triệt giải vẫn đang còn là câu hỏi lớn. Cùng tại lăng Minh Mạng, người làm công tác khảo cổ còn tìm được vết tích khu Binh Xá bao gồm 11 gian (cũng có thể là 9 gian 2 chái hoặc 7 gian hai chái kép). Điều này khác hẳn với tư liệu sử sách là kiến trúc này chỉ có 2 gian.

LăngThiệu Trị

Tại lăng Thiệu Trị, khi đi tìm dấu tích của khu Binh Xá, các nhà khảo cổ đã phát hiện một hệ thống đường đi từ ngoài vào, được xây kè bằng đá núi gan gà. Ngoài đường đi, còn tìm thấy hệ thống tường bao (bờ kè ngoài, la thành). Chúng cũng được xây bằng đá gan gà và không thấy có vữa liên kết. Điều này tương tự như một số hệ thống bờ kè hay la thành tìm được trong khu vực Đại Nội. Lần theo hệ thống này, nhà khảo cổ còn phát hiện một khoảng sân hình tam giác rất đẹp và chắc chắn bằng đá gan gà. Các nhà chuyên môn vẫn chưa xác định được đó là gì, song dựa trên những vết tích đã xuất lộ, một nhận định khá chắc chắn là trước khoảng sân là một kiến trúc rất lớn.

 Riêng khu Binh Xá thì dựa vào những khảo sát của người làm công tác khảo cổ, nó không nằm ở vị trí đã được chép lại trong lịch sử mà nằm chếch một đoạn xa hơn. Hiện nay, bề mặt khu Binh Xá đang bị dãy nhà dùng làm trường mẫu giáo và một phần của chùa Đức Sơn chiếm chỗ.

 Theo ông Phùng Phu, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, công tác điều tra thám sát khảo cổ học tại cố đô Huế thực sự đã đem lại nhiều cái nhìn mới trong việc nghiên cứu và trùng tu di tích. Mặc dù chỉ dừng lại ở hoạt động thám sát là chủ yếu, nhưng những sử liệu từ lòng đất đã giúp cho công tác thẩm định được sáng tỏ, nhiều thông tin quan trọng được hé mở và đảm bảo cho công tác trùng tu di sản ngày một tốt hơn.

Theo TNVN