Tìm thấy ngôi chùa bí ẩn ở Thừa Thiên - Huế?

Ngôi chùa được xây mới trên khu đất còn nhiều bí ẩn.

Ngày 18/5, tại Động Bồ, trong lúc xúc cát, người dân An Bằng ( Vinh An, Phú Vang, Thừa Thiên - Huế) phát hiện một hệ thống móng cũ cùng các bức tường đổ nát nằm sâu dưới lòng đất 7 mét.

Các vị chức sắc trong làng xác định đây là ngôi chùa cổ nên chỉ sau một tuần, với sự đóng góp của bà con, ngôi chùa đã được xây mới lại.

Trong quá trình xây chùa, nhóm thợ đào sâu cách mặt đất 7 mét, dọc theo hệ thống móng cũ, đã tìm thấy những hũ gốm có màu da lươn, trơn, bóng; hình dáng trông giống với bình vôi cũ ngày xưa nhưng to gấp nhiều lần. Các hũ có kích thước không bằng nhau, nặng từ 0,5 - 1kg. Nắp hũ được gắn liền với thân hũ, phía dưới nắp có một lỗ nhỏ hình tròn.

Ông Hồ Thiết - Trưởng ban các họ tộc làng, cho biết: "Sau khi phát hiện các di vật trên, đồng thời xác định đây là ngôi chùa cổ, chúng tôi đã báo cáo với cơ quan chức năng, xin phép xây dựng. Tuy nhiên, chỉ có Công an huyện Phú Vang có mặt tại hiện trường, gợi ý bà con giữ lại một phần móng cũ làm cơ sở nghiên cứu về sau".

Theo sử liệu của làng An Bằng, ngôi làng này được Ngài tiên tổ Nguyễn Văn Linh ở cõi Bắc vào khai canh năm 1558 (thời điểm Chúa Nguyễn Hoàng trấn thủ đất Thuận Hóa). Lúc đầu làng có tên ấp An Dôi, về sau, Chúa Ngãi vì kiêng húy bà mẹ nên đổi thành An Bằng...

Tục truyền rằng, trong quá trình xây dựng, phát triển, các chức sắc trong làng đã cho xây dựng ngôi chùa tại Động Bồ để thờ cúng những người có công với nước, với dân. Đến năm 1968, ngôi chùa bị bom Mỹ đánh sập, người làng An Bằng đem bức hoành phi và tượng tam vị quan thánh vào thờ tại chùa An Bằng (thuộc khuôn viên Hội Phật giáo làng An Bằng ngày nay).

Trên thực tế, cho đến nay vẫn chưa tìm thấy ngôi chùa cổ tại Động Bồ trong bất kỳ sử liệu nào. Căn cứ vào các dòng kệ trong các dòng thiền của Phật giáo xứ Thuận Hoá như dòng thiền của Thiệt Diệu Liễu Quán (khai sơn chùa Thiền Tôn - Huế), rơi vào đời của các vị Chúa: Nguyễn Phúc Trăn, Nguyễn Phúc Chu, đến hết đời Chúa Nguyễn Phúc Trú (1738) thì trong dòng kệ trên có chữ Hải, tức cách Ngài tổ sư Liễu Quán 5 đời (đời thứ 40 dòng thiền Lâm Tế truyền từ Trung Quốc).

Nhưng nếu cách Ngài tổ sư Liễu Quán 5 đời thì chữ Hải không thể nằm trong thời gian có niên hiệu Cảnh Hưng, mà phải là đời của vua Tự Đức (cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX). Còn nếu chữ Hải của ông Lê Đức Trí - pháp danh Hải Bảo rơi vào dòng kệ của Ngài Trí Bảng Đột Không thì trong truyền thừa của dòng kệ trên có đệ tử là Ngài Minh Châu Hương Hải (một vị quan dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Chu cáo quan xuất gia, lập ra thiền viện Tuý Vân - Huế). Chiếu theo dòng kệ này, chữ Hải mà ông Lê Đức Trí thọ nhận là pháp danh Hải Bảo (cách Ngài Minh Châu Hương Hải 3 đời) sẽ nằm vào khoảng thời gian năm Quý Dậu (1753), tức dưới thời Chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát ở Đàng Trong. Như vậy, nếu Động Bồ từng tồn tại ngôi chùa cổ thì tính đến năm 1753, ngôi chùa này đã được xây dựng xong, hoặc trùng tu.

Có mặt tại An Bằng khi các chức sắc của làng họp bàn về việc tổ chức lễ nghi khánh thành, thờ cúng, chúng tôi biết thêm nhiều thông tin trái ngược nhau liên quan đến ngôi chùa cổ. Điều đáng buồn là khi chưa có một cơ quan chức năng nào vào cuộc, một số phương tiện thông tin đại chúng cùng người dân đã vội vàng xác định, thêm thắt tình tiết lạ gây dư luận tò mò.

Việc tìm ra dấu tích xưa rất đáng được trân trọng và ghi nhận, tuy nhiên về mặt lịch sử cần được xem xét, nghiên cứu một cách nghiêm túc, nếu không dễ gây hậu quả xấu.