Xuôi bè Hương Giang

Tre lồ ô đang được phân loại và bó thành bó để thương lái đem về xuôi

Con đường Huỳnh Thúc Kháng trong tâm khảm của người già ở Huế là con phố tấp nập nhất, khi những con thuyền buôn từ Bao Vinh lên, hay đò, bè từ Tuần xuống, cuộc sống sôi động và nhộn nhịp như mắc cửi. Đặc biệt, một sản vật không thể thiếu ở con phố này là tre lồ ô. Do vậy, ngày xưa con phố còn có tên gọi là phố Hàng bè. Bây giờ phố Hàng Bè không còn tấp nập như xưa, tên phố cũng đã thay đổi nhưng nghề buôn bè vẫn còn được lưu giữ.

Tìm về nguồn cội

 Đi ngược theo con sông Hương trữ tình và thơ mộng, gần đến bến sông lăng Gia Long chúng ta sẽ bắt gặp hàng ngàn cây tre lồ ô đang ngâm trong nước nằm dọc theo bờ sông. Đâu đó, một vài người đàn ông với những bắp thịt đen nhẫy và chắc nịch đang phân loại và bó tre lại thành bó. Tre lồ ô được các thương lái mua lại từ những người dân trồng tre dọc theo thượng nguồn sông Hương. Tre được mua theo thoả thuận với thời gian là 2 năm, 3 năm, 5 năm có khi lên đến 10 năm. Có vườn người mua chỉ mua khoán. Loại lồ ô trên 1 năm tuổi, lóng dài và thẳng rất được ưa chuộng vì có thể làm vành nón hoặc các loại ngư cụ. Các thương lái như có quy ước với nhau, những cây chưa tới lứa bao giờ cũng để lại cho lần sau. Tre lồ ô giá không cao, mỗi cây hạng nhất cũng chỉ được 5000 đồng. Tuy nhiên, người mua thường mua khoán cả vườn với số lượng hàng ngàn cây có giá từ 2 - 3 triệu đồng. Tre lồ ô sau khi mua về được đưa về bến sông của thương lái và bắt đầu công đoạn khó nhất, cực khổ nhất. Công đoạn này, thường chỉ có người  trong nghề. Mùa đông cũng như mùa hè người làm phải ngâm mình trong nước, vừa làm đẹp cho cây lồ ô mà không làm hư cây, vừa chọn lọc phân loại. Người mua tre lồ ô phải loại những cây xấu, phân loại hạng nhất, hạng nhì và hạng ba. Nghề mua tre lồ ô không kén người làm nhưng những ai chịu được gian khổ mới theo được. Do vậy, cả vùng sông nước chỉ dăm nhà theo nghiệp buôn bè. Vợ chồng chị Oanh nổi tiếng với nghề buôn bè ở làng Võ Xá cho chúng tôi hay: "Chúng tôi theo nghiệp này đã hơn 7 năm. Buôn bè lồ ô phải chịu khó đi xa, gần thì xuống Hàng Bè (bây giờ đã được chuyển xuống Bãi Dâu) xa hơn thì ra Hương Trà, nhưng muốn bán được thì phải xuống tận biển". Gần bến sông làm bè lồ ô nhà chị Quán còn có chị Sen - người phụ nữ đẹp một thời là nữ sinh ở trường Đồng Khánh. Chồng chị sức khoẻ kém nên chị phải một thân một mình làm bè lồ ô. Người con trai lớn của chị trong những ngày được nghỉ hè cũng trở về giúp mẹ. Nhiều khi nước mắt lưng tròng nhưng vì cuộc sống nên không thể vì cực khổ mà chị bỏ nghề được. Người trong thương lái cảm thương cảnh khó khăn đó nên thường giúp chị kéo vài bè về xuôi bán cho được giá.

Xuôi theo dòng sông

Tre lồ ô xuôi dòng Hương Giang

Không có nghề nào lại có những thú vui lạ như nghề buôn này. Cực khổ cũng lắm mà vui cũng không kém. Hàng chục ngàn cây tre lồ ô được bó lại thành bó lớn, kèm vào mạn đò và cứ thế nổ máy xuôi theo dòng sông. Từ 2 giờ sáng khởi hành nhưng cả đò và bè cứ từ từ vừa trôi vừa đẩy đến chiều tối mới đến Bãi Dâu. Ghé ngang qua để lại một ít, đò và bè lại tiếp tục hành trình chậm rãi xuống phá Tam Giang. Ở đây, người thương lái cũng phải qua một công đoạn tốn kém không kém. Cứ vào tháng 3 đến tháng 9 họ phải thuê người vác lồ ô qua đập Thảo Long- một con đập ngăn mặn mới được xây dựng cách đây không lâu. Vượt qua đập, đò và bè tiếp tục xuôi ra cửa biển và bán cho người dân làm nghề cá. Một số tre lồ ô được các chủ quán trên bãi biển mua lại để dựng rạp phục vụ cho những người đi tắm biển. Cây tre lồ ô sau khi hành trình gần 100 cây số lại trở về phục vụ con người.

 Mỗi chuyến đi bè kéo dài từ 3 - 4 ngày, có khi gặp con nước ngược phải chờ đến cả tuần. Bè cứ từ từ trôi, trên trăng, dưới nước cảnh đẹp thật hữu tình, sau những ngày đóng bè vất vả những người buôn bè lại có những ngày nghỉ thong thả với cút rượu trắng và cá khô. Cũng như tất cả mọi nghề buôn bán khác, có khi may có khi rủi, mỗi lúc lụt lớn lồ ô trôi mất đến cả chục triệu đồng những người mua lồ ô không bao giờ nản chí. Họ tiếp tục thu mua, xây dựng cuộc sống của mình và để lại những cây tre lồ ô non để phát triển. Nghề buôn bè không còn thịnh vượng như xưa nhưng những người buôn bè trên đầu nguồn sông Hương vẫn cần mẫn theo nghiệp buôn bè.

 Lan Anh