MAI họp chợ bên bờ sông Hương

Một nhà nghiên cứu từng nói nửa đùa nửa thật rằng: người Huế có cái thứ "tập quán" kể cũng lạ. Đó là quan niệm "Tết vắng mai là nhà thiếu vắng... như thiếu vắng tết"! ...

Phố mai

29 tết, tôi cùng anh bạn phương xa về Huế ăn tết, rảo dọc phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu cạnh bờ sông Hương đoạn đẹp nhất của Huế. Con phố yên ả ngày nào giờ đây đã hóa thành một rừng mai kéo dài suốt con đường non nửa cây số.

Không giống như tết năm ngoái, năm đầu tiên tổ chức chợ mai tại đây, mai chỉ lơ thơ vài hàng trên một đoạn dài chừng 100m. Chúng tôi hòa vào dòng người người tấp nập, hối hả, Việt có, Tây có, đi giữa hai hàng mai nở rộ.

 Những tiếng trả giá, tiếng nói cười rộn rã của cả người mua, kẻ bán giữa cái sắc vàng rực rỡ riêng có của mai vàng xứ Huế. Cũng tại phố mai, thi thoảng có chút sắc hồng rực của đào được đem vào từ phương Bắc xa xôi càng làm tăng thêm cho cái duyên của con phố đi bộ với vẻ đẹp có một không hai này.

 Cũng theo nhiều người mua mai, mai Huế năm nay giá cả cũng "dễ thở" hơn những năm trước rất nhiều nên đào đến từ đất Bắc cũng thưa thớt hẳn.

Anh Lân, chủ một hàng mai cạnh bến Da Vàng, nói: "Mai Huế năm ni được mùa lắm anh nờ! Kể cũng lạ, ba bốn năm trước, dân Huế đón tết mà cứ như người Hà Nội với cành đào đất Bắc hoặc mai què, mai cụt. Năm nay đào "lép vế" thấy rõ, vào Huế không được bao nhiêu".

Anh Lân người làng Châu Chữ, mới vô nghề buôn mai cành dịp tết từ sáu năm nay. Từ trước đó mấy tháng, cha con anh chia nhau đi lùng sục tại các làng, các xã trong tỉnh, mà nhất là vùng đồi các xã Thủy Bằng, Thủy Xuân ven TP Huế. Đặt cọc, nhờ chủ nhà chăm sóc và tới gần tết là chung đủ tiền cắt mai đem bán. "Cuối năm lên thấy mai mình búp nhú sum suê mà sướng rơn, thấy phần thắng trong tay là cái chắc!", anh Lân nói.

Chúng tôi theo chân ông Sằng, một cụ già Huế "đặc sệt" và mê mai rảo chợ. Đứng trước một nhành mai cao chừng 2m, sum suê và đầy trĩu búp. "Thôi thì... triệu mốt?". Bà chủ liếng thoắng: "Chắc giá cho bác triệu ba, bớt thêm năm chục (nghìn) để bác đi xích lô về!". Nhìn một hồi, ông tiếp tục đi, và vừa nói: "Mấy chú biết không. Tui thích nhánh nớ, dù không lớn nhưng vì có đọt (ngọn) chủ, hoa đều, thân đồi mồi, cây sum suê bốn phương tám hướng, dọc ngang đủ cả. Tui chấm nhánh nớ số một. Còn nhánh đầu kia số hai, chín trăm chưa bán. Còn nhánh đầu cầu Trường Tiền cũng được, nhưng có khuyết một chút, hơi uổng!...".

Cách chọn mai của ông cụ Sằng có lẽ là cách chuẩn theo sở thích của người Huế với cái thế tròn trịa, đầy đặn. Tuy nhiên rảo dọc chợ mai mới thấy hết không ít những sở thích khác nhau của mọi người. Thái - một giáo viên trẻ, người mà tôi gặp khi đang mua được nhành mai thế rẽ quạt trong trạng thái mừng quýnh: "Đêm trước mình nằm mà nhập tâm cái nhánh như ri bỏ giữa phòng. Vừa ra đã gặp, trả giá cái rụp và lấy luôn. Kể cũng may!". Thảng hoặc, cũng có những cái thế khác của cành được nhiều người săn lùng như "bát tiên" (đọt trên có tám cành), "chồng vợ" (hai nhánh chính một cao một thấp song song nhau)...

 Trên thực tế, dân Huế rất kiêng dùng những loại mai "ngoại lai" như hồng diệp mai, bạch mai... Hương hoàng mai được hiểu như là cách của tạo vật nói về mùa xuân vậy. Đó cũng là cái quan niệm "Tết vắng mai..." nên lúc năm hết tết đến, nhà nào cũng cố tậu cho được nhánh mai vàng như là linh hồn của mùa xuân.

Cũng có một "tập quán" khác về dân Huế và mai mà anh bạn tôi cho là kỳ lạ. Đó là mai trong vườn nhà dù đẹp đến mấy không bao giờ được dân sành điệu cắt vào nhà cắm. Họ hoặc để chơi trong vườn, trao đổi qua về, có đôi khi phải bán đi để mua lại cành mai mới chơi trong nhà, cái mà họ cho là xử sự đúng với cây mai mình trồng.

TTO